null

90 rocznica urodzin Ryszarda Kapuścińskiego

Drukuj otwiera się w nowej karcie
Fragment ścieżki poświęconej Ryszardowi Kapuścińskiemu na Polu Mokotowskim z cytatem z jego twórczości
Ścieżka Kapuścińskiego na Polu Mokotowskim | Autor: Ewa Rogala

Reporter, poeta, fotograf, człowiek ciekawy świata i otwarty na innych. Wspominamy Ryszarda Kapuścińskiego, w 90. rocznicę jego urodzin.

Urodził się 4 marca 1932 roku w Pińsku na Polesiu (dzisiejsza Bialoruś) i tam spędził lata dzieciństwa. O rodzinnym mieście opowiadał m.in. w jednym ze swych najważniejszych reportaży - „Imperium”, opisującym rozpad Związku Radzieckiego, ale wspomnienie Pińska znalazło się też m.in w „Lapidariach”.

O każdej drodze lubię myśleć, że jest ona drogą bez końca, że biegnie dookoła świata. A wzięło się to stąd, że z mojego Pińska można było dotrzeć łódką do wszystkich oceanów. Wyruszając z małego, drewnianego Pińska, można opłynąć cały świat

Swój pierwszy tekst Ryszard Kapuściński opublikował, kiedy miał 17 lat. I nie był to wcale reportaż, lecz wiersz. Młody poeta zadebiutował na łamach tygodnika „Dziś i jutro”. Później, już jako uznany reporter, wydał kilka tomików poezji. Oto dwa wiersze z “Notesu”:

Druty
Ty piszesz o człowieku w obozie
ja o obozie w człowieku
u ciebie druty kolczaste są na zewnątrz
u mnie kłębią się wewnątrz każdego z nas
 
– Myślisz że ta różnica jest taka wielka?
To są dwie strony tej samej męki

 

Ekologia
A kiedy już ugrzęźniemy w koleinach polskiej drogi
to znaczy
gdy ugrzęźniemy na dobre w piaskach historii
i nawet popędzane batem konie naszych marzeń
nie będą zdolne uczynić ni kroku
nie przeklinaj nieba ani ziemi
nie potępiaj świata ani losu
popatrz
ptak leci
szumi las
ścieżką wędrują żuk chrząszcz i biedronka
 
życie trwa
istniejemy

18-letni Ryszard Kapuściński rozpoczął współpracę ze “Sztandarem Młodych”, gdzie opublikował swoje pierwsze teksty dziennikarskie. W październiku 1950 roku rozpoczął studia na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego. Rok później zmienił  kierunek studiów na historię, która pasjonowała go przez całe życie. Powtarzał, że jego podróże reporterskie wynikały z chęci zobaczenia, “jak tworzy się historia”, a za niezbędne do pracy uważał “wiedzę i intuicję historyka”. O tym, jak zdobywał wiedzę, o wykładach na Wydziale Historii UW, pisał m.in. w “Podróżach z Herodotem”.

Interesują mnie epoki, cywilizacje, imperia. Wielkie ruchy historyczne, rozległe horyzonty, szerokie panoramy. Wielopiętrowość rozgrywających się zdarzeń.

Od 1962 do 1972 roku Ryszard Kapuściński był korespondentem zagranicznym Polskiej Agencji Prasowej w krajach Afryki, Azji, Ameryki Łacińskiej. To on podniósł reportaż do rangi wielkiej literatury.

Ryszard Kapuściński pokazał, że reportaż może być literaturą, a nie tylko informacją. Że może rozbudzać emocje, stawiać pytania, zmuszać do refleksji, a ponadto dostarczać wrażeń czytelniczych, nie mniejszych niż powieść. Nauczył nas, że reporter nie musi osądzać, musi próbować zrozumieć

– mówi reporterka Katarzyna Surmiak-Domańska, przewodnicząca jury Nagrody im. Ryszarda Kapuścińskiego. 

Nagroda jest przyznawana najlepszym książkom reporterskim, które podejmują ważne problemy współczesności i pogłębiają wiedzę o świecie innych kultur. W tym roku konkurs zostanie rozstrzygnięty już po raz 13.

W jury Nagrody, oprócz Katarzyny Surmiak-Domańskiej, są także: William R. Brand, tłumacz, pierwszy agent literacki Ryszarda Kapuścińskiego; Elżbieta Sawicka, dziennikarka i redaktorka, wieloletnia szefowa Działu Kultury dziennika „Rzeczpospolita” i redaktorka dodatku „Plus Minus”; a od tego roku także Wojciech Jagielski, reportażysta i wieloletni korespondent wojenny, oraz Taciana Niadbaj, białoruska poetka i tłumaczka, była szefowa zdelegalizowanego białoruskiego PEN Clubu. Sekretarzynią jury jest redaktorka literatury non-fiction i psychoterapeutka Maria Krawczyk. 

Do tegorocznej Nagrody im. Ryszarda Kapuścińskiego zgłoszono rekordową liczbę książek – aż 143! Prezentujemy je na FB Nagrody, a laureata lub laureatkę poznamy pod koniec maja.  

fragment parku Pole Mokotowskie i widok na ścieżkę Ryszarda Kapuścińskiego. Na pierwszym planie słupki informacyjne ze zdjęciem Kapuścińskiego.
Ścieżka Ryszarda Kapuścińskiego |

Warszawskie Pole Mokotowskie było szczególnie bliskie sercu Ryszara Kapuścińskiego. To tam w latach 1946-1955 mieszkał, wraz z rodzicami i siostrą, w tak zwanym domku fińskim przy ul. Leszowej, niedaleko też uczęszczał do szkoły podstawowej. W czerwcu 2010 roku, trzy lata po śmierci reportera, wytyczona została ścieżka Ryszarda Kapuścińskiego – z inicjatywy Dzielnicy Ochota, Biblioteki Narodowej, Instytutu Dziennikarstwa UW oraz Fundacji Bęc Zmiana. Ścieżka upamiętnia Kapuścińskiego, który codziennie rano spacerował po parku (opisał to w tekście, który został opublikowany dwa dni po jego śmierci, a powstał zapewne w 1990 roku). 

Domek fiński, zamieszkiwany po wojnie przez rodzinę Kapuścińskich, ma być jeszcze w tym roku wyremontowany, w ramach projektu modernizacji parku Pole Mokotowskie – Rada m.st. Warszawy przyznała na ten cel dwa miliony złotych. Docelowo ma tam powstać centrum reportażu. 

po lewej stronie zdjęcia książki na stole w pracowni Ryszarda Kapuścińskiego, po prawej fragment ściany z zawieszonymi notatkami, cytaty z książek, wycinki.
Pracownia Ryszarda Kapuścińskiego - książki i notatki |